vrijdag 1 mei 2015

Onvoorwaardelijk opvoeden is niet grenzeloos

In Zembla werd deze week gesteld dat 'Ouders van tegenwoordig' steeds vaker met de handen in het haar zitten, omdat ze niet meer weten hoe ze moeten opvoeden. Dit komt volgens de deskundigen in het programma omdat kinderen zich niet meer hoeven te verantwoorden. We willen vrienden met ze zijn en bereiden ze niet voor op het echte leven. Ze zullen daarom uitgroeien tot een generatie depressieve, opgebrande narcisten. En dat terwijl onze jonge kinderen bekend staan als de gelukkigste ter wereld. Ergens gaat het dus mis, maar waar dan?

Deskundigen komen steevast met hun reeds bejaarde stokpaardje: kinderen moeten gewoon strenger aangepakt worden! Ze wijzen daarbij naar onvoorwaardelijk ouderschap als variant op een anti-autoritaire opvoeding. Want met deze softe aanpak van onderhandelen, overleggen en het kind gelijkwaardig behandelen moet het maar eens afgelopen zijn. We moeten ze laten zien wie de baas is, zoals onze grootouders dat deden in de jaren '50. De tijd dat kinderen niet per se gewenst waren maar simpelweg kwamen. Toen kinderen hun plek nog wisten en fysiek straffen heel normaal was. Dat daar als tegenreactie een anti-autoritaire aanpak op kwam is een logisch gevolg. Maar dat deze manier van grootbrengen vaak verward wordt met onvoorwaardelijk ouderschap is wat mij betreft niet terecht.

De idealen op zich vind ik prachtig. Daar baseren wij ook veel van onze keuzes op. Zoals ruimte voor autonomie, kritisch nadenken, gelijkwaardigheid, zelfstandigheid, coöperatief in plaats van competitief, intrinsieke motivatie en pacifisme. Het moeilijke van de jaren '60 anti-autoritaire opvoeding is dat het veel meer is dan simpelweg niet de 'baas' willen zijn over je kinderen. De praktische uitwerking van de anti-autoritaire visie verliep vroeger dan ook niet altijd even soepel.

Onvoorwaardelijk ouderschap is iets anders. Je kunt het zien als de anti-autoritaire opvoeding 2.0. Met als groot verschil dat er bij de vroegere anti-autoritaire opvoeding heel vaak sprake was van laissez-faire: lamawaaien. Bij onvoorwaardelijk ouderschap is dat totaal niet het geval. De twee stromingen zijn alleen al daarom niet over een kam te scheren. Ouders die onvoorwaardelijkheid hoog in het vaandel hebben staan zijn juist erg betrokken. In hun manier van communiceren met de kinderen en door veel te observeren. 'Laat ze het zelf maar oplossen' is dan ook een term die daar niet bij past.

Conflicten tussen kinderen begeleid je door de behoeften van beide partijen te vertalen en duidelijk te maken. Zodat er begrip komt en kinderen vervolgens samen tot een oplossing kunnen komen. Je herinnert kinderen bijvoorbeeld aan zelf ervaren emoties om het empathisch vermogen te ontwikkeling. 'Weet je nog toen jouw schepje gisteren werd afgepakt? Dat was niet fijn. Dit kind vindt het volgens mij ook niet fijn.' Afhankelijk van de daarop volgende reactie ga je verder. Soms lossen kinderen het zelf op en soms is er nog meer hulp nodig. Een kind heeft oefening en ervaring nodig om tot oplossingen te komen. Dat ontwikkelt zich niet zomaar vanzelf. Dat vraagt veel betrokkenheid van de ouders.

Het meest wezenlijke verschil is hoe er met grenzen omgegaan wordt. Bij een anti-autoritaire opvoeding worden deze vaak niet duidelijk aangegeven vanwege de afkeer van autoriteit. Een afkeer die er in de jaren 60-70 heel diep in zat. Want had blinde gehoorzaamheid niet geleid tot een allesverwoestende wereldoorlog? Vanwege de angst autoritair te zijn gaven ouders hun grenzen niet aan en cijferden zichzelf soms zelfs weg. Wat prima gaat totdat de grens letterlijk bereikt wordt en ouders boos, verongelijkt of verdrietig worden.

Maar kinderen zijn net mensen. En wanneer jij niet aangeeft waar voor jou de grens ligt en welke behoeften je hebt, kun je ook niet verwachten dat kinderen hier rekening mee houden. Wanneer ouders met onvoorwaardelijk ouderschap starten zie je dat ze vaak in dezelfde valkuilen stappen als de anti-autoritaire ouders van toen. En dan krijg je bijvoorbeeld zinnen als 'Ik vind het niet zo leuk wanneer je met mijn grootmoeders serviesgoed op de tafel ramt, lieverd'. Wat helemaal niet overeenkomt met je werkelijke gevoelens op dat moment. Heel onduidelijk dus. Duidelijkheid is het sleutelwoord in elke relatie.

Wanneer er steeds niet voldaan wordt aan jouw behoeften word je boos, moe, verdrietig, uitgeput en gefrustreerd. Je lontje wordt korter en je vermogen tot het vinden van een creatieve oplossing neemt af. Je hebt geen ruimte in je hoofd om de situatie van een afstand te bekijken of om je kind zelf met een oplossing te laten komen. En ja. Dan ga je na al die toegeeflijkheid en het overschrijden van je grenzen soms schreeuwen Dat Ze Gewoon Moe-ten Luis-te-ren, Omdat Jij Het Zegt!

Duidelijk zijn over je behoeften en grenzen is cruciaal voor het welbevinden van iedereen. Je hoopt dat je kind dit op een dag ook durft en kan. Dus leef dat voor. Laat zien hoe jij met je grenzen en behoeften omgaat. Het helpt bij de ontwikkeling van het empathisch vermogen, geeft ze een voorbeeld waar ze zich aan kunnen spiegelen en het leert ze rekening te houden met een ander. Dit ontbreekt bij een laissez-faire opvoeding nogal eens, omdat kinderen enkel op zichzelf en de eigen behoeften zijn gericht. Ik snap wel dat mensen dan geïrriteerd raken over de opvoeding van tegenwoordig.

Boos worden is een normale menselijke emotie. Het is juist leerzaam wanneer je laat zien dat jij ook weleens boos wordt en hoe je daar vervolgens mee omgaat. Opvoeden is grotendeels voorleven en door het leven gaan zonder boosheid is niet realistisch. Boosheid wordt dan een verboden emotie die er niet mag zijn. Waar opgekropte boosheid allemaal toe kan leiden hoef ik denk ik niet uit te leggen.

Ook met het aangeven dat iets niet mag is niets mis. Zelf kies ik ervoor om het letterlijke woord 'nee' te vermijden. Het roept meestal weerstand op en het geeft erg weinig informatie. Effectiever is het wanneer ik duidelijk aangeef wat ik niet prettig vind en waarom. Met als afsluiter een alternatief of een duidelijke grens. Daarbij probeer ik erop te letten om wiens behoefte het gaat. Zoals zo mooi wordt geïllustreerd in deze vraag die ik ooit las van een jongetje: 'Waarom moet ik een jas aan omdat jij het koud hebt?' Je hoeft niet elk aspect van een kinderleven te bepalen of te organiseren.

Fijne handvatten zijn: geef ruimte aan autonomie, leef voor, pick your battles en wees spaarzaam met je nee's. Grenzen aangeven en voorzien in ieders behoeften is belangrijk en hoeft helemaal niet op autoritaire wijze, of door middel van straf of een beloning. Het is een hoop herhaling, voorleven, duidelijk communiceren, open staan voor de ander, gelijkwaardigheid, samen zoeken naar oplossingen of compromissen en observeren. Dus ja: 'Jouw vrijheid eindigt waar die van een ander begint' en 'Wat gij niet wil dat u geschiedt doet dat ook een ander niet'. En dat gaat natuurlijk op voor zowel kinderen als ouders. Waarbij jij degene bent met meer geduld, de mogelijkheid om je behoeften wat uit te stellen, een langetermijnvisie en veel meer ervaring. Maar wacht alsjeblieft niet tot je beker helemaal vol is, want dan kan er niets meer bij.

Wanneer je huilend op het karkas van je bank zit, omdat alle kussens door de kamer vliegen. Wanneer je kinderen totaal niet meer luisteren omdat ze door het dolle heen zijn, dan zijn er al een heleboel grenzen overschreden en behoeften genegeerd. En daar wordt uiteindelijk niemand gelukkig van.

Liefs MamaNatuurlijk

*foto is van Heath Robbins

*Dit artikel schreef ik deze maand voor Kiind

8 opmerkingen :

  1. Goed geschreven stuk! Ik zou het fijn vinden als je een keer een blog wil schrijven met concrete voorbeelden over grenzen stellen. Ik merk aan mijn oudste zoon (bijna10) dat we in discussies vallen en dat als ik er klaar mee ben soms eindig "omdat ik dat zeg/wil" . Dit is bij bijvoorbeeld schermtijd, bedtijd, huiswerk maken. Heb je nog tips ?

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Bedankt voor je reactie en vraag. Ik ga daar eens even op broeden! Dat zijn namelijk zeker lastige situaties.

      Verwijderen
  2. Ik zou dat ook heel fijn vinden. Onze zoon is wel maar 2,5 maar ik vind het ook soms moeilijk. Met als gevolg dat de papa ondertussen wel neigt naar straffen, want hij vindt dat ik te veel 'laat passeren'.
    Je kan ook veel blijven uitleggen waarom, als hij blijft met eten gooien aan tafel (als hij genoeg heeft, en/of aandacht nodig heeft) is dat wel erg vervelend. We zeggen wel dat als hij genoeg heeft, hij gewoon zijn bordje opzij mag zetten, hij hoeft het niet op te eten en dat heeft een hele tijd gewerkt, maar nu begint ie opnieuw, al twee weken. bijvoorbeeld...

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Ik kan natuurlijk alleen vanuit mijn ervaring spreken. Wat we hier deden kwam ongeveer hierop neer.

      Wanneer met eten gooien voor jou een harde grens is, die ik me overigens goed kan voorstellen, kun je dat prima aangeven. Hier hielp het op die leeftijd om de zinnen kort te houden en om af te sluiten met wat je wil. Dus niet eindigen met gooien/gooit (zoals 'Ik wil niet dat je met je eten gooit') want ze horen vaak je laatste woord en dat triggert ze om het nog een keer te doen. Daarnaast klinkt het ook positiever om aan te geven wat je graag wel wil zien. Ik zei bijvoorbeeld iets als:'Laat je eten maar op je bord liggen'.

      Je kunt ook vragen of hij klaar is en aangeven dat je het bord opzij zet wanneer hij klaar is. Niet als straf en ook niet als dreigement, maar om hem de mogelijkheid te bieden een keuze te maken, om duidelijk te zijn wat jouw behoefte is en om hem iets anders te laten doen dan eten als hij klaar is. Ik stelde dat met neutrale stem voor als optie. Je kunt hem dan bijvoorbeeld iets te spelen aanbieden wanneer jullie nog aan het eten zijn. Dan kan hij toch gezellig bij jullie zijn en is het niet saai voor hem.

      Verwijderen
  3. oei voor je het weet ben je een opvoeddesk ;-) Ik denk er net zo over als jij en probeer ook steeds weer opnieuw te kijken naar de kinderen; wat heb jij nu nodig? En wat weet/kan je al zelf...
    Wilde net die uitzending op Zembla gaan kijken.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Haha ja wie weet? ;-)
      En inderdaad steeds weer opnieuw kijken en erachter zien te komen wat ze nodig hebben/willen en wat jij daarin kan betekenen.
      Ik ben benieuwd wat je van de uitzending vindt.

      Verwijderen
  4. Mooie zin: "Jouw vrijheid eindigt waar die van een ander begint"..... ik kwam hem nog niet eerder tegen maar geeft voor mij goed aan waarom grenzen gesteld moeten worden. Mooi stuk, ik blijk het eigenlijk ook zo te doen, had er alleen geen naam voor ;-)
    En het is fijn om te lezen dat ik ook gewoon boos mag worden en waarom. Ik kan me daar wel eens schuldig over voelen, maar je hebt groot gelijk het is een emotie die ze ook moeten leren kennen. Het gaat er veel meer om hóe je het doet.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Het niet stellen van grenzen is ook onmogelijk want je hebt ze nu eenmaal. Je wil graag fijn behandelt worden, dat je spullen heel blijven of dat de huisdieren prettig behandeld worden. Om de ander te kunnen begrijpen en om empathisch vermogen en compassie te ontwikkelen is het goed om te weten wat de ander wel en niet prettig vind en waarom. En ook om dat weer terug te koppelen naar jezelf (hoe zou ik dat vinden?).

      Boos worden blijft een dingetje. Ik denk dat iedere ouder er wel van baalt als je even heel boos wordt. Zeker als je kinderen er erg van schrikken. Ik geloof echt dat het ook heel leerzaam is en dat je ze een kans biedt om af te kijken bij jou hoe je daarmee omgaat en hoe je het weer goed maakt.

      Verwijderen

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...